در فرآیند دادرسی حقوقی، استرداد دادخواست به معنای انصراف خواهان از پرونده قبل از اولین جلسه رسیدگی است که منجر به صدور قرار ابطال دادخواست می شود و امکان طرح مجدد دعوا را حفظ می کند. در مقابل، استرداد دعوی پس از شروع جلسات رسیدگی و تا پیش از پایان دادرسی رخ می دهد که بسته به شرایط و رضایت خوانده، منجر به صدور قرار رد دعوی یا سقوط دعوی می گردد و در صورت سقوط کامل، امکان طرح مجدد دعوا با همان خواسته وجود نخواهد داشت.
مفهوم استرداد دادخواست و شرایط قانونی آن
بر اساس ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، استرداد دادخواست به معنای پشیمانی و انصراف خواهان از تقدیم دادخواست به مرجع قضایی است. این اقدام تنها در صورتی امکان پذیر است که هنوز اولین جلسه دادرسی برگزار نشده باشد. در این حالت، دادگاه بدون ورود به ماهیت دعوا و بررسی ادله طرفین، قرار ابطال دادخواست را صادر می کند. مهم ترین ویژگی این نوع استرداد آن است که هیچ اثر منفی بر حق خواهان برای طرح مجدد همان دعوا در آینده ندارد و هزینه های دادرسی پرداخت شده نیز کماکان بر عهده خواهان باقی می ماند و مسترد نمی گردد.
استرداد دعوی و مراحل مختلف آن
استرداد دعوی زمانی رخ می دهد که فرآیند دادرسی آغاز شده و جلسه اول رسیدگی برگزار گردیده است. طبق قانون، خواهان می تواند تا زمانی که دادرسی تمام نشده است، دعوای خود را مسترد نماید. این استرداد به دو شکل اصلی انجام می شود. نخست، استرداد قبل از ختم مذاکرات که منجر به صدور قرار رد دعوی می شود و خواهان همچنان می تواند در آینده دعوا را مجددا مطرح کند. دوم، استرداد پس از ختم مذاکرات که تنها در صورتی پذیرفته است که خوانده راضی باشد یا خواهان به طور کامل و قاطع از دعوای خود صرف نظر کند که در این صورت قرار سقوط دعوی صادر می گردد و پرونده دارای اعتبار امر مختومه می شود.
توجه داشته باشید که صدور قرار سقوط دعوی به معنای ایجاد اعتبار امر مختومه است. این بدان معناست که خواهان تحت هیچ شرایطی نمی تواند همان دعوا را با همان خواسته و به همان طرفین مجدداً در دادگاه مطرح کند. بنابراین پیش از اقدام به استرداد دعوی در مراحل پایانی دادرسی، حتماً با یک وکیل متخصص مشورت نمایید تا از تضییع حقوق حقه خود جلوگیری کنید.
تکلیف هزینه های دادرسی پس از استرداد
یکی از سوالات متداول خواهان ها پس از انصراف از دعوا، وضعیت هزینه های پرداختی به دولت است. طبق قوانین جاری، هنگام استرداد دادخواست یا استرداد دعوی، هزینه دادرسی که در ابتدای کار پرداخت شده است، به خواهان مسترد نمی گردد. این هزینه به عنوان دستمزد خدمات قضایی ارائه شده تا آن مرحله، نزد دولت باقی می ماند. با این حال، اگر استرداد دعوی منجر به صدور قرار رد دعوی شود، خوانده نمی تواند خسارت دادرسی را از خواهان مطالبه کند، اما در صورت صدور قرار سقوط دعوی، خوانده حق دارد خسارات وارد شده ناشی از اقامه بی مورد دعوا را به طور قانونی مطالبه نماید.
استرداد دعوی در مرحله تجدیدنظر و فرجام خواهی
قانونگذار در مورد استرداد دادخواست در مرحله تجدیدنظر صراحتاً سخن نگفته است، زیرا ماهیت دادخواست در این مرحله تغییر می کند و تبدیل به لایحه تجدیدنظر خواهی شده است. اما در مورد استرداد دعوی در مرحله تجدیدنظر، رویه قضایی و نظریات مشورتی قوه قضاییه بیانگر آن است که اگر خواهان بدوی پیش از صدور حکم تجدیدنظر، به طور کلی از دعوای خود صرف نظر کند، دادگاه تجدیدنظر ضمن نقض دادنامه بدوی، قرار سقوط دعوی را صادر می نماید. این اقدام نیز مانند مرحله بدوی، در صورت صرف نظر کامل، دارای اعتبار امر مختومه خواهد بود و راه را برای هرگونه اعتراض یا طرح مجدد دعوا می بندد.
تفاوت استرداد دعوی با قرارداد سازش
بسیاری از افراد استرداد دعوی را با سازش اشتباه می گیرند. در استرداد دعوی، خواهان به تنهایی و با اراده خود از پیگیری حقش منصرف می شود و ممکن است هیچ توافق مالی یا حقوقی با خوانده نداشته باشد. اما در قرارداد سازش، طرفین دعوا با توافق دوجانبه و معمولاً با امتیاز دادن به یکدیگر، پرونده را مختومه می کنند. سازش منجر به صدور قرار ابطال دادخواست یا رد دعوی نمی شود، بلکه دادگاه بر اساس توافق طرفین، قرار ابطال دعوی یا حکم بر اساس سازش صادر می کند که لازم الاجرا بوده و اعتبار امر مختومه دارد.
ریاست محترم شعبه … دادگاه عمومی حقوقی شهرستان …
با سلام و احترام،
اینجانب … به عنوان خواهان پرونده کلاسه …، به استناد بند الف ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، بدین وسیله اعلام می دارم که تا قبل از برگزاری اولین جلسه دادرسی، از دادخواست تقدیمی خود به طور کامل صرف نظر می نمایم. لذا با توجه به عدم برگزاری جلسه رسیدگی، تقاضای صدور قرار ابطال دادخواست و مختومه نمودن پرونده مورد استدعاست.
با تشکر و تجدید احترام
ریاست محترم شعبه … دادگاه عمومی حقوقی …
با سلام و احترام،
احتراماً به استحضار می رساند اینجانب … خواهان پرونده کلاسه …، با توجه به حصول سازش خارج از دادگاه و رضایت کامل خوانده محترم، آقای یا خانم …، به استناد بند ج ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی، تقاضای استرداد دعوی و صدور قرار رد دعوی را دارم. لازم به ذکر است که خوانده محترم نیز رضایت خود را نسبت به این استرداد کتباً اعلام نموده اند.
با تشکر و تجدید احترام
آیا پس از استرداد دادخواست می توان مجدداً شکایت کرد؟
بله، از آنجا که استرداد دادخواست منجر به صدور قرار ابطال دادخواست می شود و ماهیت دعوا هرگز بررسی نشده است، خواهان می تواند در آینده دوباره همان دعوا را با رفع ایرادات شکلی قبلی مطرح نماید و هیچ منع قانونی وجود ندارد.
تفاوت قرار رد دعوی و سقوط دعوی چیست؟
قرار رد دعوی مانع از طرح مجدد دعوا نمی شود و اعتبار امر مختومه ندارد، اما قرار سقوط دعوی که پس از ختم مذاکرات و با صرف نظر کامل خواهان یا رضایت خوانده صادر می شود، دارای اعتبار امر مختومه بوده و امکان طرح مجدد دعوا را به طور کامل و دائمی سلب می کند.
آیا استرداد دعوی شامل خسارت تاخیر تادیه هم می شود؟
اگر استرداد دعوی منجر به سقوط دعوا شود، خواهان حق مطالبه اصل خواسته و متفرعات آن از جمله خسارت تاخیر تادیه را برای همیشه از دست می دهد، مگر اینکه در متن استرداد، صراحتاً حق خود را برای طرح دعوای جداگانه فقط برای خسارات محفوظ بداند که این مورد نیازمند دقت حقوقی بسیار بالا است.
جمع بندی نهایی
انتخاب میان استرداد دادخواست و استرداد دعوی، بستگی مستقیم به مرحله ای از دادرسی دارد که در آن قرار دارید. اگر هنوز جلسه اول برگزار نشده است، استرداد دادخواست بهترین و کم خطرترین گزینه است که حق طرح مجدد دعوا را برای شما حفظ می کند. اما اگر دادرسی پیشرفت کرده است، باید با آگاهی کامل از آثار قرار سقوط دعوی و احتمال از دست دادن حق پیگیری مجدد، اقدام به استرداد دعوی نمایید. مشورت با وکیل متخصص در این مرحله می تواند از خسارات جبران ناپذیر حقوقی جلوگیری کند و مسیر صحیح را به شما نشان دهد.